هدف گلستان / در عصری که هوش مصنوعی، شبکه‌های اجتماعی و ابزارهای دیجیتال با سرعتی سرسام‌آور در حال تسخیر ساحت اطلاعات و پژوهش هستند، دغدغه‌مندان حوزه فرهنگ بیش از هر زمان دیگری نگران کم‌رنگ شدن انسجام فکری جامعه با «کتاب» هستند. در همین راستا، دومین جلسه هماهنگی برنامه‌های هفته کتاب و کتابخوانی در استان گلستان به سکوی مهمی برای واکاوی چالش‌های پیش روی حوزه مطالعه و ارائه راهکارهای نوین تبدیل شد.
آمار تکان‌دهنده؛ افت نزدیک به ۵۰ درصدی اعضای کتابخانه‌ها پس از کرونا
آخوند عبدالحی میرزاعلی، مدیرکل کتابخانه‌های عمومی استان گلستان، در این نشست با ارائه آماری قابل تأمل، زنگ خطر را برای شاخص‌های مطالعه در استان به صدا درآورد. وی با اشاره به اینکه شمار اعضای فعال کتابخانه‌های عمومی استان از بیش از ۵۲ هزار نفر پیش از شیوع ویروس کرونا به کمتر از ۳۰ هزار نفر (حدود ۲۹ هزار نفر) در شرایط کنونی تنزل یافته است، تأکید کرد: «این افت چشمگیر، معلولی از مجموعه‌ای از بحران‌هاست؛ تعطیلی طولانی‌مدت کتابخانه‌ها در دوران کرونا، تنگناهای اقتصادی و معیشتی خانوارها، و در نهایت هجوم ابزارهای نوین دیجیتال و هوش مصنوعی که رابطه بی‌واسطه مخاطب با کتاب را دچار اختلال کرده‌اند.
با این حال، وی تأکید کرد که این شرایط بحرانی، نه‌تنها مایه ناامیدی نیست، بلکه مسئولیت دستگاه‌های فرهنگی و متولیان این حوزه را برای تلاش مضاعف و طراحی استراتژی‌های بازگشت جامعه به کتاب صدچندان می‌کند.
هوش مصنوعی؛ تسهیل‌گرِ اطلاعات، اما محروم از «روحِ کتاب
یکی از محورهای کلیدی سخنان مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان، نقد نگاه ابزاری و افراطی به هوش مصنوعی و فضای مجازی در فرآیند تحقیق و پژوهش بود. آخوند میرزاعلی در این خصوص تصریح کرد: «امروز بسیاری از شهروندان، به‌ویژه نسل جوان و دانشجویان، برای یافتن ساده‌ترین مطالب علمی و پژوهشی، بی‌واسطه به موتورهای جستجو و هوش مصنوعی پناه می‌برند. در حالی که این ابزارها، با وجود تمامی مزیت‌ها در سرعت دسترسی به داده‌ها، فاقد روح ژرف‌اندیشی، تمرکز فکری و اصالت اثر مکتوب هستند و هرگز نمی‌توانند جایگزین قداست و کارکرد عمیق کتاب شوند.
وی بر این باور است که بازگشت جامعه به مطالعه، نیازمند تقویت باور عمومی به سه ضلع جدایی‌ناپذیر «کتابخانه، کتاب و کتابدار» است؛ چراکه فضای فیزیکی کتابخانه بدون داشتن منابع غنی و حضور کتابداران خلاق و توانمند، کارایی لازم را در جذب مخاطب نخواهد داشت.
نوآوری در دسترسی؛ از اجرای طرح «کوله‌کتاب» تا پاتوق‌های عشایری
در ادامه این نشست، بخش دیگری از تلاش‌های انجام‌شده برای عدالت فرهنگی در استان مورد توجه قرار گرفت. آخوند میرزاعلی با اشاره به فعالیت ۶۱ باب کتابخانه عمومی شهری و روستایی در اقصی نقاط گلستان، از اجرای طرح‌های خلاقانه‌ای همچون «کوله‌کتاب» خبر داد. در قالب این طرح، کتابداران با حضور مستقیم و چهره‌به‌چهره در مناطق عشایری و کم‌برخوردار، کتاب را به میان خانواده‌ها و کودکان عشایر می‌برند تا موانع جغرافیایی، مانع از دسترسی اقشار مختلف به منابع مطالعاتی نشود.
گستره برنامه‌های هفته کتاب در گلستان (۲۳ تا ۳۰ آبان)
مدیرکل کتابخانه‌های عمومی گلستان در بخش پایانی سخنان خود، از اجرای ده‌ها برنامه متنوع فرهنگی، آموزشی و اجتماعی هم‌زمان با هفته کتاب خبر داد. از جمله مهم‌ترین این برنامه‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
همکاری‌های مشترک با آموزش‌وپرورش: برگزاری زنگ کتاب در مدارس، سخنرانی‌های انگیزشی درباره اهمیت مطالعه، اجرای تئاتر و نمایش‌های دانش‌آموزی با محوریت کتاب.
برنامه‌های اجتماع‌محور و حمایتی: دیدار با سالمندان و برپایی نشست‌های کتابخوانی در سراهای سالمندان، تجلیل از خانواده‌های معظم شهدا، و تکریم فعالان عرصه نشر.
نشست‌های تخصصی: جلسات نقد و رونمایی از آثار نویسندگان بومی و برگزاری کارگاه‌های ترویج فرهنگ مطالعه.
ترویج کتابخوانی؛ وظیفه‌ای فراتر از یک سازمان
آخوند میرزاعلی در جمع‌بندی مباحث خود، با تقدیر از همراهی اهالی رسانه و دستگاه‌های اجرایی، تأکید کرد که کتابخوانی یک مسئولیت فرابخشی و ملی است. وی خاطرنشان کرد: «ترویج مطالعه نباید صرفاً وظیفه ذاتی اداره‌کل کتابخانه‌های عمومی تلقی شود؛ بلکه تمامی دستگاه‌های اجرایی، نهادهای فرهنگی و به‌ویژه صداوسیما باید با هم‌افزایی همه‌جانبه، کتاب را به دغدغه اول خانواده‌ها تبدیل کرده و فرصت‌های گفت‌وگو پیرامون آثار مکتوب را در جامعه گسترش دهند.
